Hà Lan và Morocco bước vào cuộc chạm trán tại World Cup với diện mạo của hai đội thuyết phục nhất ở vòng bảng. Đến tiếng còi kết thúc, cựu thành viên ban huấn luyện Hà Lan Marco van Hoek đưa ra nhận định thẳng thắn: Oranje hoàn toàn không giống chính mình.
"Đó là một trong những trận đấu hứa hẹn chất lượng thực sự," Hoek nói, nhìn lại trận đấu mang ý nghĩa nặng nề hơn nhiều so với một trận mở màn vòng knock-out thông thường. Morocco đến với trận này trong giai đoạn mà ông miêu tả là có lẽ mạnh nhất trong lịch sử của họ. Hà Lan, xếp hạng bảy trong bảng xếp hạng mới nhất của FIFA, vẫn mang hình ảnh của một đội được xây dựng để làm chủ bóng và chủ động tấn công.
Khoảng cách giữa hai bức tranh đó và những gì thực sự diễn ra trên sân cỏ là điều mà Hoek liên tục quay lại.
Một thập kỷ thay đổi ở đỉnh cao
Điểm tham chiếu của Hoek mang tính cá nhân. Khi ông là một phần của đội ngũ Hà Lan trong trận giao hữu gặp Morocco vào năm 2017, Hà Lan đã thắng 2-1. Gần mười năm sau, ông nhìn thấy một đất nước hoàn toàn khác trong đội Sư tử Atlas.
Morocco hiện xếp thứ 8 trên bảng xếp hạng FIFA, giữ nguyên so với vị trí trước, và Hoek cho rằng thành tích tại World Cup gần nhất cùng màn thể hiện ấn tượng ở Africa Cup of Nations gần đây là minh chứng cho một sự thăng tiến bền vững chứ không phải cú bứt phá thoáng qua. Tại vòng bảng giải đấu lần này, ông nhấn mạnh màn trình diễn trước Brazil đặc biệt sắc bén, dù các trận còn lại của họ có phần kém thuyết phục hơn.
Trong khi đó, Hà Lan có những ấn tượng trái chiều về hành trình vượt qua vòng bảng của mình. Trận mở màn gặp Nhật Bản đôi lúc chơi không đều, dù xếp hạng thứ 18 của Nhật Bản cho thấy chất lượng trong bảng đấu đó. Chiến thắng 5-1 trước Thụy Điển thực sự mang tính khẳng định, và thắng Tunisia cũng khá nhẹ nhàng dù Hoek ghi nhận những khoảnh khắc vận may đã giúp đội tuyển Hà Lan vượt qua những đoạn khó khăn.
Theo quan điểm của ông, tất cả những điều đó vẫn chưa giải thích hết được chuyện gì đã xảy ra khi Ronald Koeman tái cấu trúc đội hình cho trận gặp Morocco.
Khi hệ thống bị đảo chiều
Trong phần lớn thời gian World Cup, Hà Lan luôn bám vào sơ đồ 1-4-3-3, bao gồm việc triển khai một tiền đạo chuyên trách bên phía khung thành theo lối chơi đặc trưng mà Koeman thừa hưởng từ bản sắc rộng hơn của bóng đá Hà Lan. Trước Morocco, điều đó đã thay đổi.
Koeman chuyển sang sơ đồ 1-5-2-3, hay về cơ bản là 1-3-4-3 tùy theo từng giai đoạn. Hoek gọi đó là một thay đổi lớn, và trận đấu sau đó trông giống như sự đảo ngược của những gì các nhà quan sát kỳ vọng từ bóng đá Hà Lan.
"Morocco về cơ bản đã chơi theo cách chúng tôi thường muốn chơi," Hoek nói. "Họ giống như Hà Lan, còn Hà Lan trông giống Morocco của mười năm trước."
Đội Hà Lan lui về cơ đội hình 1-5-4-1 khi không có bóng. Hoek cho rằng cấu trúc này khá chặt chẽ, nhưng riêng sự chặt chẽ không thể giúp họ lấy lại quyền kiểm soát. Morocco nắm giữ bóng nhiều và ban đầu triển khai một cách thận trọng, như thể đang chờ cuộc đấu tìm được nhịp điệu riêng. Khi trận đấu mở ra, sự tương phản trở nên khó lòng bỏ qua hơn.
Lợi thế thể lực và mất kiểm soát bóng
Khi Morocco tăng tốc, Hoek đã thấy cường độ, sức mạnh và tốc độ ở mức mà ông coi là thực sự đẳng cấp thế giới. Hàng phòng ngự của họ thi đấu thể lực suốt trận, liên tục đi trên ranh giới giữa áp lực hợp pháp và nguy cơ phạm lỗi. Hoek ca ngợi trọng tài vì giữ được sự công bằng và cho phép cuộc đối đầu căng thẳng, nhiều va chạm diễn ra tự nhiên thay vì cắt ngang mọi pha tranh chấp.
"Đó là bóng đá của những người đàn ông," ông nói, coi khí chất đó là một trong những lý do khiến Hà Lan không thể giữ bóng trong thời gian dài. Sự hung hãn của Morocco xuất hiện đúng lúc, và đội Hà Lan — xếp thứ bảy thế giới nhưng thi đấu theo những điều kiện không quen thuộc — gặp khó khăn khi áp đặt nhịp điệu thường thấy của mình.
Đó là cốt lõi của nhãn "không đúng chất người Hà Lan" mà Hoek đặt ra. Hà Lan không thua vì thiếu nỗ lực ở hàng phòng ngự năm người. Họ thua vì trận đấu buộc họ phải trở thành một đội bóng khác với bản sắc mà họ đã xây dựng suốt giải đấu.
Những câu hỏi vượt xa kết quả
Bài bình luận của Hoek xuất hiện vào thời điểm cuộc tranh luận quanh Koeman đang lan rộng. Chủ đề tổng thể của cuộc rà soát sau giải đấu trong đội tuyển Hà Lan đã bao gồm không chỉ cách kế hoạch đối đầu Morocco được chọn, mà còn ai nên dẫn dắt đội tuyển quốc gia nếu liên đoàn quyết định cần thay đổi.
Cuộc thảo luận công khai cho đến nay — dù bị cắt ngắn — tập trung nhiều hơn vào chính màn trình diễn hơn là việc xướng tên người kế nhiệm. Tuy vậy, đánh giá của Hoek vẫn có trọng lượng vì đến từ một người am hiểu ngôn ngữ nội bộ của bóng đá Hà Lan và có thể so sánh đội bóng này với Morocco mà ông từng chuẩn bị.
Với Morocco, đêm đấu đó củng cố một xu hướng rộng hơn. Một đội từng được xem là thước đo hữu ích trong các trận giao hữu giờ đã nằm trong top mười thế giới và chơi lối bóng chủ động, giữ thế tiến công — thứ mà Hà Lan được cho là phải làm chủ. Với Oranje, thất bại không chỉ là một hiệp tệ hại mà còn là khủng hoảng bản sắc chiến thuật ở giai đoạn tồi tệ nhất.
Hoek không hề che giấu điều đó. Hà Lan đã thể hiện đủ ở vòng bảng để tin rằng họ xứng đáng ở nhóm cạnh tranh đỉnh cao. Trước Morocco, họ trở thành một đội bóng chờ đợi bị đánh bại theo những điều kiện mà họ hiếm khi chấp nhận. Theo ông, đó là điều sẽ ám ảnh lâu nhất sau chuyến bay trở về.
